Παραδοσιακή και έντεχνη μουσική στον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση

Όπως αναφέρεται συχνά για την ευρωπαϊκή μουσική, «η πολυφωνία αποτελεί την ανακάλυψη του μεσαίωνα» κατά τον 9ο αι.[1], η οποία διακρίνεται σε δύο διαφορετικές φόρμες, την παραδοσιακή και την έντεχνη. Τα πρώτα δείγματα πολυφωνίας είναι τα άσματα δύο φωνών, όπως το organum και τα άσματα τριών φωνών με ψευδές βάσιμο.

Μία ομάδα συνθετών που εργάστηκε πιθανώς στον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων από 1160 έως 1250, και αναφέρεται  ως Σχολή Πολυφωνίας της Παναγίας των Παρισίων, επεξεργάστηκε αυτή την πολυφωνία στην έντεχνη εκκλησιαστική μουσική. Ανάμεσα στους λιγοστούς επώνυμους συνθέτες που έφτασαν ως πληροφορία στις μέρες μας περιλαμβάνονται οι Λεονίν ή Λεονίνους και Περοτίν ή Περοτίνους. Τα πρωιμότερα μοτέτα ανήκουν σε αυτή τη σχολή και γράφηκαν από συνθέτες όπως ο Περοτίν και ο Λεονίν κατά τον 13ο αι. Παράδειγμα τέτοιου μοτέτου είναι το Salve, salus hominum/O radians stella/nostrum του Περοτίν, το πρώτο από τα τέσσερα μοτέτα που συντέθηκε πιθανώς ανάμεσα στο 1180 και το 1238, σίγουρα πριν το 1270, οπότε και φέρεται ότι αντιγράφηκε[2].

Στο αντίποδα της έντεχνης εκκλησιαστικής μουσικής φαίνεται πως καλλιεργήθηκε η κοσμική, λαϊκή μουσική των τρουβέρων[3], οι οποίοι με τη σειρά τους εμπνεύστηκαν τη μουσική και τη θεματολογία τους από τους τροβαδούρους που τριγύριζαν στις αυλές της Γαλλίας με τους σταθερούς ρυθμικούς τρόπους. TΟ περισσότερο γνωστός από τους Τρουβέρους ήταν πιθανώς ο Αντάμ ντε λα Χαλ (π. 1287), που ασχολήθηκε αρχικά με την εκκλησιαστική μουσική, αλλά τον τράβηξε το πνεύμα της ελευθερίας των πλανόδιων μουσικών. Η μουσική ευφυία του αποκαλύφθηκε σε λυρικά τραγούδια του ύφους των Τρουβέρων σε μοτέτα και αρκετά τραγούδια, χαρακτηριστικό παράδειγμα από τα οποία ήταν το Ρομπέν και Μαριόν (Robin et Marion)[4].

Με την είσοδο στην περίοδο της αναγέννησης παρουσιάζεται μια ανανέωση σε όλα τα είδη, με την επινόηση νέων ρυθμών και την ανάπτυξη της έκφρασης. Η παιδεία γίνεται προσιτή σε περισσότερους ενδιαφερόμενους με αποτέλεσμα οι εικαστικές τέχνες και η μουσική να πλαισιωθούν με νέους δημιουργούς[5]. Στην αναγεννησιακή φόρμα η πολυφωνία αποκτά μια νέα όψη με την εισαγωγή της αντίστιξης, δηλαδή την οριζόντια κίνηση των φωνών[6], καθώς επίσης και η ομοφωνική γραφή, παράγοντας αυτό που σήμερα αναγνωρίζουμε ως δυτική μουσική[7].

Στην Ιταλία του 15ου αι. Παρόλο που η έντεχνη θρησκευτική μουσική φαίνεται να παρακμάζει, η λαϊκή μουσική ανθίζει δίνοντας νέα ζωή  στην ιταλική μουσική. Οι Φλαμανδοί διδάσκαλοι ήταν εκείνοι που εξύψωσαν την λαϊκή μουσική στο ύψος των μαδριγαλίων, αλλά μετά το 1550 βρίσκουμε Ιταλούς συνθέτες όπως ο Κοστάντζο Φέστα, ο Αντρέα Γκαμπριέλι ή ο Λούκα Μαρέντζιο να συνθέτουν πλειάδα μαδριγαλίων ενός μουσικού είδους, αυτής της φωνητικής μουσικής σύνθεσης που επιβίωσε ακόμη και στο πρώιμο Μπαρόκ[8].

Βάσει των παραπάνω συγκρίσεων, αλλά και τη διαφαινόμενης πορείας της μουσικής από το ιερό στο κοσμικό, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κυρίαρχο στοιχείο για την διαμόρφωση της τέχνης κατά τον μεσαίωνα αποτέλεσε η θρησκεία, χωρίς ωστόσο να μειώνεται ή να υποβιβάζεται η καλλιτεχνική παραγωγή. Η περίοδος της αναγέννησης με τη σειρά της αντιπροσώπευσε στην ανθρώπινη ιστορία ένα πνευματικό άλμα που ευνοήθηκε από την κοινωνική σταθερότητα και την οικονομική ευμάρεια. Ο ανθρωποκεντρισμός της περιόδου σε συνδυασμό με την πνευματική ελευθερία και την αναπόφευκτη εκκοσμίκευση οδήγησαν στην αναβίωση του κλασικού κόσμου, με ό,τι επιπτώσεις είχε κάτι τέτοιο στις εικαστικές τέχνες, αν και με διαφορετικό τρόπο στις διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες της Ευρώπης.

Παραπομπές-σημειώσεις
[1] Μάμαλης Ν. 2001, Η Ιστορία των Τεχνών στην Ευρώπη: Η μουσική στην Ευρώπη, Τόμος Γ, Ε.Α.Π., Πάτρα, 34.
[2] Everist, Mark, French Motets in the Thirteenth Century: Music, Poetry and Genre, Cambridge University Press, Cambridge, 38-39.
[3] Μάμαλης Ν. 2001, 26.
[4] Pratt, Selden Waldo 1907, The History of Music, G. Schrimer, New York, 88-89.
[5] Machlis, Joseph & Christine Forney 1993, 93.
[6] Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό: Κλασική Μουσική, Δ.Ο.Λ. Α.Ε. 2004-5, Αθήνα, 90.
[7] Το ίδιο, 94.
[8] Apel, Willi 1974, 429.

Βιβλιογραφία
Apel, Willi 1974, Harvard Dictionary of Music, The Beiknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts.
Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό: Κλασική Μουσική, Δ.Ο.Λ. Α.Ε. 2004-5, Αθήνα.
Everist, Mark, French Motets in the Thirteenth Century: Music, Poetry and Genre, Cambridge University Press, Cambridge. Διαθέσιμες σελίδες online στη διεύθυνση http://books.google.gr/books?id=MPQuH47eoWAC&pg=PA39&lpg=PA39&dq=Salve,+salus+hominum/O+radians+stella/nostrum
Fossi, Gloria 2004, Uffizi, Giunti, Firenze.
Gadol, Joan 1969, Leon Battista Alberti: Universal Man of the Early Renaissance, University of Chicago Press.
Gombrich E.H. 1994, Ιστορία της Τέχνης, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα.
Hauser, Arnold 1999, Social History of Art, Vol 2, Renaissance, Mannerism, Baroque 3rd ed. Taylor & Francis Routledge, London and New York.
Μάμαλης Ν. 2001, Η Ιστορία των Τεχνών στην Ευρώπη: Η μουσική στην Ευρώπη, Τόμος Γ, Ε.Α.Π., Πάτρα.
Machlis, Joseph & Christine Forney 1993, Η απόλαυση της Μουσικής, Fagotto, Αθήνα.
Pratt, Selden Waldo 1907, The History of Music, G. Schrimer, New York.
Φυρνώ-Τζόρνταν, Ρόμπερτ 1981, Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, Υποδομή, Αθήνα.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s